Türkiye’de Ne Kadar Karadenizli Var? Sayılardan Çok Daha Fazlası
Merakla Başlayan Bir Soru: Karadenizlilerin Sayısı Ne Kadar?
Türkiye’nin en köklü, en renkli ve en güçlü bölgesel kimliklerinden biri kuşkusuz Karadenizliliktir. Fıkralarıyla gülümseten, inatçılığıyla tanınan, doğaya bağlı yaşam biçimiyle hayranlık uyandıran bu topluluk, ülkenin kültürel mozaiğinde özel bir yere sahiptir. Ama çoğumuzun merak ettiği soru hep aynıdır: Türkiye’de ne kadar Karadenizli var? Kaç kişi Karadeniz kökenli, kaç kişi hâlâ bölgede yaşıyor ve kaç kişi göçle ülkenin dört bir yanına dağılmış durumda?
Bu sorunun cevabı, sadece demografik bir veri değil; aynı zamanda Türkiye’nin sosyolojik dönüşümünü, göç hareketlerini ve kültürel çeşitliliğini anlamak için de bir anahtar niteliğinde.
“Karadenizli” Kimdir? Önce Tanımı Doğru Yapmak Gerek
İlk bakışta basit gibi görünse de “Karadenizli” tanımı sanıldığı kadar net değildir. Bilimsel olarak bu kavram, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’nde doğmuş veya kökeni bu bölgeye dayanan bireyleri kapsar. Ancak birçok kişi doğduğu yerden çok, ailesinin geldiği coğrafyayı kimliğinin merkezine alır. Yani bugün İstanbul’da doğmuş birinin hem anne hem babası Giresunluysa, bu kişi kendini hâlâ “Karadenizli” olarak tanımlar. Bu durum, resmi istatistiklerle kültürel kimlik arasındaki farkı doğurur.
Bu nedenle bilimsel analizlerde iki farklı veri setine bakılır:
1. Bölge nüfusu: Karadeniz Bölgesi sınırları içinde yaşayan toplam insan sayısı.
2. Köken nüfusu: Türkiye genelinde Karadeniz kökenli olduğu bilinen veya tahmin edilen nüfus.
Resmi Veriler: Bölge Nüfusu Yaklaşık 8-9 Milyon
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Karadeniz Bölgesi, 18 ili kapsayan geniş bir coğrafyadır. Bu iller arasında Trabzon, Rize, Giresun, Ordu, Samsun, Zonguldak, Kastamonu ve Sinop gibi çekirdek iller öne çıkar. Son nüfus sayımlarına göre bu bölgedeki toplam nüfus yaklaşık 8 ila 9 milyon civarındadır. Bu sayı, Türkiye nüfusunun yaklaşık %9-10’una denk gelir.
Ancak bu yalnızca bölgede yaşayan nüfusu gösterir. Asıl şaşırtıcı olan, göç eden Karadenizlilerin sayısıdır.
Göç Gerçeği: Karadenizliler Türkiye’nin Her Yerinde
Karadeniz, yüzyıllardır Türkiye’nin en yüksek göç veren bölgelerinden biri olmuştur. Tarımsal ekonominin sınırlı oluşu, sanayi yatırımlarının yetersizliği ve zorlayıcı coğrafi koşullar, milyonlarca insanı 20. yüzyıl boyunca büyük şehirlere taşımıştır.
Özellikle İstanbul, Ankara, Bursa, Kocaeli ve İzmir gibi kentlerde çok güçlü Karadenizli topluluklar oluşmuştur. İstanbul’da yaşayanların yaklaşık %15-20’sinin kökeninin Karadeniz’e uzandığı tahmin edilmektedir. Yani sadece İstanbul’da bile 2 milyonun üzerinde Karadenizli yaşamaktadır.
Genel olarak bakıldığında ise Türkiye genelinde Karadeniz kökenli nüfusun 12 ila 15 milyon arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu, ülke nüfusunun neredeyse beşte birine denk gelen devasa bir kültürel nüfustur.
Kökenin Ötesinde: Kültürel Etki Alanı
Karadenizlilerin nüfusunun fazla olması yalnızca sayısal bir gerçek değil, aynı zamanda kültürel bir etki alanı oluşturduğu anlamına da gelir. Göç ettikleri şehirlerde dernekler, hemşehri vakıfları, yerel mutfaklar ve geleneksel festivaller aracılığıyla kültürlerini canlı tutarlar. Hatta birçok şehirde Karadeniz kökenli nüfusun siyasi, ekonomik ve sosyal hayatta belirleyici rol oynadığı görülür.
Bu durum, “Karadenizli kimliği”nin yalnızca bir coğrafyaya ait olmadığını, ülkenin dört bir yanında varlığını sürdürdüğünü gösterir.
Küresel Perspektif: Diasporada da Güçlü Bir Topluluk
İlginç bir başka nokta ise Karadenizlilerin yalnızca Türkiye içinde değil, yurtdışında da etkili olmasıdır. Almanya, Fransa, Hollanda ve Amerika gibi ülkelerde binlerce Karadeniz kökenli göçmen yaşamaktadır. Özellikle Trabzonlu ve Giresunlu topluluklar Avrupa’daki Türk diasporasının önemli bir bölümünü oluşturur. Bu da Karadenizli kimliğini yalnızca yerel değil, küresel bir olgu haline getirir.
Sayılardan Fazlası: Kimlik, Hafıza ve Aidiyet
Tüm bu sayılar bize önemli bir gerçeği gösteriyor: Karadenizlilik sadece bir nüfus istatistiği değil, çok güçlü bir aidiyet biçimidir. Bu kimlik, göçle şehir değiştirse bile kolay kolay kaybolmaz. Tam tersine, yeni şehirlerde kök salarak daha da güçlenir.
Bugün İstanbul’da doğan genç bir nesil bile, dedesinin köyünü hâlâ “memleket” olarak görüyorsa, bu Karadeniz kültürünün ne kadar derinlere işlediğinin göstergesidir.
Sonuç: Sadece Bir Bölge Değil, Bir Kimlik
“Türkiye’de ne kadar Karadenizli var?” sorusunun cevabı, yalnızca rakamlarla sınırlı değildir. Resmi olarak 8-9 milyon kişi Karadeniz’de yaşasa da, kökeni bu bölgeye uzanan nüfus 15 milyona yaklaşır. Bu da Karadenizliliği, Türkiye’nin en güçlü ve en yaygın bölgesel kimliklerinden biri haline getirir.
Peki siz kendinizi nasıl tanımlıyorsunuz? Doğduğunuz yer mi sizi “Karadenizli” yapar, yoksa yüreğinizde taşıdığınız aidiyet mi? Bu sorunun cevabı, belki de nüfus sayılarından çok daha derin bir gerçeği anlatır.